Domen sotib oldingiz, lekin saytingiz hali hech qayerda yashamaydi

Tasavvur qiling: siz do'kon ochmoqchisiz. Ko'chaga chiroyli lavha osdingiz — "Bizning Do'kon", raqami ham bor. Lekin binoning o'zi qurilmagan, tovar ham qo'yilmagan. Xaridor lavhani ko'radi, ammo ichkariga kirolmaydi. Internetdagi sayt ham xuddi shunday ishlaydi: domen — lavha, server esa bino.

Ko'pchilik "sayt.uz" kabi domen nomini sotib olib, saytim tayyor, deb o'ylaydi. Aslida bu ikki alohida xizmat. Domen nomi faqat manzil vazifasini bajaradi. Saytning fayllari — matn, rasm, kod — esa boshqa joyda, serverda saqlanadi.

Domen — faqat manzil, xolos

Domen nomi, masalan, google.com, inson uchun qulay yozilgan manzildan boshqa narsa emas. Kompyuterlar esa domen nomini emas, raqamlardan iborat IP-manzilni tushunadi. Bu ikkisini bog'laydigan tizim DNS (Domain Name System) deb ataladi. ICANN tashkilotining tushuntirishiga ko'ra, DNS domen nomlarini IP-manzillarga aylantirib beradi — xuddi telefon kitobida ism raqamga tegishli bo'lgani kabi[1].

Ya'ni brauzerga "sayt.uz" deb yozganingizda, kompyuteringiz avval DNS orqali shu nomga tegishli IP-manzilni so'raydi. Faqat shundan keyin to'g'ri serverga ulanadi. Domenning o'zida hech qanday fayl, rasm yoki matn saqlanmaydi — u shunchaki yo'l ko'rsatadi.

Sayt aslida qayerda turadi

Saytning haqiqiy uyi — server. Bu haqiqiy yoki virtual kompyuter bo'lib, odatda katta ma'lumotlar markazida joylashadi va doim yoqiq turadi. ICANN izohiga ko'ra, server ma'lumotni saqlaydigan tashqi kompyuter hisoblanadi. Root server esa DNS tizimining bir qismi bo'lib, IP-manzilni domen nomiga bog'lovchi yozuvlarni saqlaydi[1].

Shuning uchun domen sotib olish va serverdan joy — ya'ni xosting — sotib olish ikki xil to'lov hisoblanadi. Ko'pincha ular ikki xil kompaniyaga to'lanadi. Domen nomingiz bo'lishi mumkin, lekin hostingga pul to'lamasangiz yoki uning muddati tugasa, saytingiz ishlamay qoladi. Lavha bor, bino yo'q.

Ba'zan bitta kompaniya ham domenni, ham serverni bir joyda taklif qiladi, shu sabab chalkashlik kelib chiqadi. Ammo texnik jihatdan ular alohida ishlaydi: biri manzilni beradi, ikkinchisi — joyni.

Qo'qonda kim buni bilishi kerak

Qo'qonda yoki Farg'ona vodiysida kichik biznes ochib, o'z sayti yoki onlayn-do'konini yasamoqchi bo'lgan yigit-qiz ko'p uchraydi. Ko'pchilik domen nomini sotib oladi-yu, saytim nega ishlamayapti, deb hayron qoladi. Sabab oddiy: server, ya'ni xosting alohida sotib olinmagan.

Sayt ochmoqchi bo'lsangiz, ikkita narsani alohida hisobga oling: domen — manzil uchun, xosting — saytning haqiqiy joylashuvi uchun kerak. Ikkalasi bo'lmasa, natijada faqat lavha osilgan bo'sh maydon qoladi.