Bitta brauzer sozlamasi DNS filtrini butunlay chetlab o'tadi

Ota-ona bolasi uchun uyga DNS filtri o'rnatadi. Nazorat endi o'z qo'lida, deb o'ylaydi. Lekin brauzer ichida bitta tugma bor — u shu nazoratni bir zumda yo'qqa chiqaradi.

AQShlik texnologiya nashri MakeUseOf muxbiri buni o'z tajribasida sinab ko'rgan. U NextDNS xizmatida bitta sport saytini taqiqlash ro'yxatiga qo'shgan — sayt kompyuterda darhol ochilmay qolgan. Keyin Chrome sozlamalarida "Xavfsiz DNS" bo'limiga kirib, provayderni qo'lda o'zgartirgan. Sahifa hech qanday to'siqsiz ochilib ketgan.

Filtr nega ko'r bo'lib qoladi

Odatda brauzer sayt manzilini kompyuterning tarmoq sozlamalaridagi DNS serverga yuboradi. Aynan shu yerda uy yoki maktab filtri ishlaydi — u so'rovni ko'radi va kerak bo'lsa bloklaydi.

Xavfsiz DNS yoqilganda vaziyat o'zgaradi. Brauzer so'rovni shifrlangan holda to'g'ridan-to'g'ri tashqi serverga yuboradi. Mozilla kompaniyasining rasmiy yordam sahifasiga ko'ra, bu funksiya — DNS-over-HTTPS (DoH) — tarmoq darajasidagi nazoratni chetlab o'tishi mumkin [1]. Kompaniya buni ochiq tan oladi. Agar ota-onalar nazorati yoki tashkilot filtri ishlagan tarmoqda DoH foydalanuvchi tomonidan yoqilsa, filtr so'rovni umuman ko'rmay qoladi.

Sinov paytida NextDNS jurnaliga faqat bloklangan so'rov yozilgan edi. Xavfsiz DNS yoqilgach, xuddi shu sayt uchun jurnalda hech narsa qolmagan — go'yo so'rov filtrga umuman yetib bormagan.

Uch brauzer, bitta natija

MakeUseOf sinovida Chrome, Edge va Firefox — uchovi ham bir xil natija bergan. Foydalanuvchi "Xavfsiz DNS" bo'limida provayderni qo'lda tanlasa, filtr jurnali bo'sh qolaveradi. Sozlamani o'chirish yoki "tizim standarti" holatiga qaytarish filtrni darhol tiklaydi.

Firefox'da farq bor: "Custom" yoki "Max" himoya darajasi tanlansa, brauzer hech qachon tarmoq DNS'iga qaytmaydi — ulanish uzilib qolganda ham. Mozilla'ning boshqa yordam sahifasida aytilishicha, "Default" rejimda esa brauzer ba'zi tarmoq belgilarini sezib, DoH'ni o'zi o'chirib qo'yishi mumkin.

Bu — nosozlik emas, atayin qilingan funksiya. Shifrlangan DNS internet provayderi yoki ochiq Wi-Fi egasi qaysi saytga kirganingizni ko'rmasligi uchun yaratilgan. Lekin xuddi shu xususiyat uy yoki maktab filtrini ham ko'r qilib qo'yadi.

Qo'qonda buni kim sezadi?

Farg'ona vodiysida ko'p ota-ona telefon yoki uy Wi-Fi'siga bolalar uchun filtr o'rnatadi — noo'rin sayt yoki reklama ochilmasin, degan niyatda. Yotoqxonada yashaydigan talaba o'quv markazi qo'ygan cheklovdan chiqmoqchi bo'lganda ham xuddi shu yo'l qo'l keladi.

Muammo shunda: ko'pchilik bu sozlamani nima uchun kerakligini bilmay, tasodifan yoqib qo'yadi — ba'zan brauzer o'zi shunday taklif qiladi. Filtr ishlamay qolgani darrov sezilmaydi. Chunki hech qanday xato xabari chiqmaydi — sayt shunchaki ochilib ketadi.

Tekshirish oson: brauzer sozlamalarida "Xavfsiz DNS" yoki "Secure DNS" bandini toping. Agar u yoqilgan bo'lsa va provayderni o'zingiz tanlagan bo'lsangiz, uydagi filtr, ehtimol, sizni emas, faqat o'zini nazorat qilib o'tiribdi.